20080926

Bonobolar, içimizdeki maymunlar...

Metis'ten çıkan bu kitabı görünce, henüz okumamış olsam da, Bonobolar hakkında iki kelam edeyim dedim. Efendim Bonobolar, insanlarla ve şempanzelerle ortak atalara sahip olduğu düşünülen bir tür. Yalnız bu arkadaşlar şempanzelerden birazcık farklı.

Kitabın yazarı Waal şöyle demiş: "İnanın bana, araştırmalarda birbirlerini katlettikleri ortaya çıksa şimdiye herkes bonoboları ezberlemişti. Asıl sorun barışçıllıkları. Önce bonoboyu tanısaydık, şempanzeyi daha sonra, hatta hiç tanımasaydık ne olurdu hayal etmeye çalışıyorum bazen. İnsan evrimi hakkındaki tartışma belki bu kadar şiddet, savaş, erkek egemenliği üzerinden değil; cinsellik, empati, özen ve ortaklık üzerinden yürürdü. Ne farklı bir entelektüel bir coğrafyaya sahip olurduk kim bilir!"

Şempaze toplumu agresif erkeklerce yönetiliyor. “Şempazeler kadınlarını dövüyor, yenidoğanları öldürüyor. İşkence ve savaş var” diyor Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde Bonobolar üzerine araştırmalar yapan Avusturalyalı biyolog Vanessa Woods It's Every Monkey for Themselves isimli kitabında.

Oysa Bonoboların böyle dertleri yok. Onlar maymun dünyasının çiçek çocukları. Onlar savaşmıyor, sevişiyor.

Durmadan sevişiyorlar hem de. Öyle üremek için falan değil, zevk için. (Zira ortalama 5-6 yılda bir çocukları oluyor) Sorunlarını da bu şekilde çözüyorlar. Şempazeler avlanmak için müthiş işbirliği kuran ataerkil toplumlarken, anaerkil bir toplumda yaşayan Bonoboları avlanmak için işbirliği yapmış vaziyette görmek pek mümkün değil. Genellikle bunun yerine birbirleriyle oynaşarak vakit geçiriyorlar ve etraftan topladıkları meyve ve böceklerle besleniyorlar. Saldırgan akrabalarından fazlasıyla farklı bir yaşam tarzları var.

Tüm bu cinsel ilişkilerde, yaş, cinsiyet gibi ayrımları yok. Toplumda bir hiyararşi söz konusu, ancak bu hiyerarşi konu cinsel ilişkilere gelince ortadan kalkıyor. Yalnız kendi ebeveynleri ile ve yetişkin kardeşleriyle ilişkiye girmiyorlar. Yani ensest onlarda da tabu. Bunun haricinde, eşcinsel ve biseksüel ilişkiler, grup seks gibi konularda tabuları yok. Bunlar yaşamlarının en doğal parçaları. Özellikle dişiler arasında grup seks çok yaygın. Cinsel ilişki toplumlarının temel sosyal ilişki kurma yöntemine dönüşmüş. Tanışma, selamlaşma, kavgaları çözümleme ve kavgalardan sonra barışma için cinsel ilişkiyi kullanıyorlar.

Kongo'daki bitmek bilmez savaşlardan büyük zarar görmüşler bu barışçıl primatlar. Türleri 60 bin civarlarındayken son 30 yılda dramatik bir düşüşle 5 binin altına inmiş. Anlaşılan insanların -her neyi paylaşamıyorlarsa- bitmek bilmez kavgaları yalnızca kendilerini değil, bu kavgaya bulaşmak istemeyenleri de tüketiyor.

Yazarın söylediklerine katılmamak mümkün değil. İnsanın doğası olarak lanse edilen ve şempazelerle özdeşleştirilen figürü o kadar benimsemişiz ki... 2001 A Space Oddyssey'de elinde kemikle rakibini öldüren maymunu nasıl unuturuz ve tüm kültürümüzün ve evrimimizin şiddet üzerine kurulu olduğunu kanıtlarcasına o kemiğin havada dönüştüğü uzay aracını. Oysa yepyeni bir tarih okuması var önümüzde, o su birikintisi için dövüşüp birbirini öldürmek yerine o su birikintisinin başında sevişen primatlar, evrimin açtığı farklı bir kol.

İnternette arama yaparken bu primatlar hakkında Block Bonobo Foundation adresinde bir siteye rastladım. Etik Hödönizm dedikleri bir felsefeyi, Bonoboların yaşam tarzları üzerine kurmuş bir grup insanın sitesi imiş. "Cevap savaşta değil, içinizdeki Bonoboyu çıkarın" diyorlar. Eh, "savaşma seviş" demek yeni birşey olmasa da, bence eskimiş birşey de değil. Sonuçta Bonobolar bunu 1,5 milyon yıldır aralıksız sürdürüyorlar. Yine de sitede Lana'yla ilgili kısımlar epey ilginç. "This was a serious connection, but extremely playful at the same time. I kissed her back, our lips meeting but not touching, a modern inter-species same-sex version of Tristan and Isolde." demiş mesela, dişi bir Bonoboyla cam kafesin dışından flört ettiği günü anlatırken. Hmm...

Tüm bu cinsellikle dolu yazının sonunaysa, Lacan'ın bir sözü mü acaba denk düşüyor? "Cinsel ilişki diye bir şey yoktur". Artık her ne demek istediyse...

1 yorum:

  1. Merhabalar, bloğunuzu ratlantı üzeri gördüm, “Bonobolar, içimizdeki maymunlar…” başlıklı yazınızı referans alarak kendi sitemde yayımladım.

    Çalışmalarınızda başarılar.

    YanıtlaSil